Uzman Görüşleri

Oyunla Doyuyorum – Uzmanlarımızdan Yasemin Duçe, Zeynep Güven (Vogue Türkiye Yazı İşleri Müdürü

Vogue Kids İlkbahar/Yaz 2012 Sayısından Alınmıştır.

Oyun, çocukların yaptığı en iyi şey. Oyun en iyi öğrenme yöntemi. Oyun çocuğun en ciddi ve bir numaralı işi. Çocuğunuzu oyuna teşvik ederken onu doğru oyuncaklarla buluşturmaya özen gösterin.

İlk 6 yaş, temel alışkanlık ve zihinsel becerilerin en hızlı geliştiği, biçimlendiği ve öğrenmenin en yoğun yaşandığı dönem. Bu yıllarda çocuğunuzun kimliği oluşuyor, zevkleri gelişiyor, gelecekteki seçimlerinin temelleri atılıyor. Üstelik bütün bunlar oyun oynarken oluyor. Çocuk birçok kavramı, olayı ve deneyimi oyun içinde öğreniyor. Oyunların ayrılmaz parçası oyuncaklar ise çocuğun kas gelişimini destekliyor, el-göz koordinasyonunu geliştiriyor, hareket ve denge becerilerini artırıyor. Yaratıcı düşünme, kendini ifade etme, özgüven de yine oyunlar ve oyuncaklar yoluyla şekilleniyor.

0-1 Yaş

Yaşamının ilk yılında bir bebeğin en iyi oyun arkadaşı bir yetişkindir. Bebekler karşılıklı diyaloğun ve sıralı konuşmanın kurallarını daha bu dönemde öğrenmeye başlar. Çocuğun tepkilerine cevap vermek önemlidir. Özellikle ilk aylarda sarılmak, konuşmak, şarkı söylemek, bebeğinizin çıkardığı seslere ve ağlamalara yanıt vermek bile oyunun bir parçası sayılır. Yine bu dönemde ses çıkaran oyuncaklar bebeklerin ilgisini çeker. Çünkü görme henüz tam olarak gelişmemiştir ama işitme duyusu gelişimini bebek daha anne karnındayken tamamlamıştır. Yaklaşık 3-4. aylardan itibaren bebeğinizin gelişiminde büyük bir değişiklik yaşanmaya başlar. Gece uyku süresi artar, gözleri daha iyi görmeye başlar, nesnelere odaklanabilir ve takip edebilir. Artık oynadığı oyunlar da değişecektir. Bir süre sonra uzanarak, kavrayarak hareket kabiliyeti de gelişir. Bununla beraber sırt ve boyun kasları da gelişmeye başlayacak, yaklaşık 6-9 aylıkken kendi kendine oturabilir hale gelecektir. Böylece yeni bir deneyim kazanacak, çevresindeki her şeyi incelemeye başlayacaktır. Bebeğinizin çıkardığı seslere cevap verdiğinizde, sallanan bir oyuncağa ulaşmasına cesaretlendirdiğinizde, ona kitap okuduğunuzda gelişimini desteklemiş olursunuz. Bebekler 8 aylıktan itibaren nesnelerin kalıcılığını anlamaya başlarlar, bir başka deyişle artık göremese bile nesneler ve insanların ortadan kaybolmadığını bilirler. Saklambaç ve cee-ee gibi oyunlar, nesnenin kalıcılığı kavramını pekiştirir. Bu oyunu açılıp kapanan kısımları olan kitaplarla oynayabilirsiniz. Bebeğin yatağının üstüne asılabilen müzikli ışıklı dönenceler, değişik renkte farklı ses çıkartan çıngıraklar işitme, görme ve dokunma duyularının gelişmesine yardımcı olur. Oyun battaniyeleri veya jimnastik merkezi gibi hareketli oyunlar bu dönem için uygundur. Oyun battaniyesi; üzerinde yüzükoyun yatırılan bebeğin başını dik tutmasını sağlayarak boyun kaslarını geliştirir. Battaniyedeki değişik doku, biçim ve seslerle oynayarak tüm duyuları gelişir, görsel motor uyumu desteklenir. Kitaplar doğumdan itibaren en değerli oyuncaklardır. Sesli kitapların yardımıyla bebek; resimlerle sesler arasında bağlantı kurmayı öğrenir, dil gelişimi zenginleşir.

1-3 Yaş

1 yaş civarında çocuklar, ince motor becerileri güçlendiği için oyun küplerini üst üste yığmak, plastik bardakları iç içe koymak, küçük objeleri yönlendirmek isterler. 1 yaşındaki bebeğinizin kelime öğrenme hızları artacağı gibi dinleme becerileri de hızla gelişmektedir. Bu dönemde bebeğinizle ne kadar çok konuşursanız kelime dağarcığını da o kadar zenginleştirmiş olursunuz. Bebeğinize bol tekrarlı nakaratlı çocuk şarkıları söyleyin, her gün çocuğunuza kitap okuyun. Yine 1 yaşında kaba hareket becerileri ve el-göz koordinasyonları geliştiği için, ipinden/sapından çekmeli oyuncaklar, itmeli oyuncaklar bu yaştaki çocuklar için vazgeçilmezdir. Zıplayan, yere düşünce ses çıkartan oyuncaklar, boy boy renkli toplar, iç içe geçebilen kutular/kaplar ilgi odağı olur. Renkli şekilleri doğru yere yerleştirmeyi hedefleyen oyuncaklar çocuğun el-göz koordinasyonunu destekler. Üstüne binip oturabilecekleri, sallanan hayvan türü oyuncaklar, sürülebilen arabalar çocukları heyecanlandırır. Düğmeli oyuncaklar neden-sonuç ilişkisini anlamasını sağlar. Trambolinler güvenle zıplamalarına yardımcı olur. Yapbozlarla parçaları kavrayıp yerlerine yerleştirmeyi öğrenirler. Bu da ince kasların gelişimini destekler ve el-göz koordinasyonunu sağlar.

2 yaş döneminde inişler ve çıkışlar yaşanır. Çocuklar, kendi isteklerinin farkına vardıkları bu dönemde çevreleriyle bir mücadeleye girerler. En çok kullandıkları kelime “hayır”dır. Çocuğun gelişim sürecinin ayrılmaz bir parçası olan oyun bu dönemde ayrı bir öneme sahiptir. Yetişkinle birlikte oynanan oyunlarda çocuğun yönlendirmesine izin vermek önemlidir. Bu, çocuğunuzun oyunla daha çok ilgilenmesini sağlar. Kurallara uyan rolünden çıkıp kural koyan rolüne bürünmesi kendine güvenini artırır.

Kendi başlarına oyun kurmaya başlarlar. Gerçek dünyayı kendi hayal güçleriyle kurdukları oyunlarında ele alırlar. Farklı roller üstlenirler, anne/baba/doktor gibi davranırlar. Hayal gücünü geliştirmek için oyuncak bebekler, bebek arabaları, yemek/çay takımları, oyuncak tamir takımları, doktor seti gibi oyuncaklar tercih edilebilir. Boya kalemleri, kâğıt, çıkartmalar, yapıştırıcı gibi malzemelerden oluşan sanat kutusu da bu yaştaki bir çocuğun bayılacağı şeylerdir. Eşleştirme oyunları, basit yapbozlar bu dönemde tercih edilebilecek oyuncaklardır.

Çocuğunuz dönem dönem şu veya bu sebeple banyo yapmaktan hoşlanmayabilir. Banyo saatlerini hem çocuğunuza hem de kendinize işkence olmaktan çıkarmak için oyuncakların gücüne başvurun.

3-6 Yaş

Bu dönemde bebeklikten çıkan ve hayal güçleri hızla gelişen çocuklara hazır oyuncaklar yerine yaratıcılıklarını harekete geçirebilecek bloklar, legolar, yapboz gibi oyunlar sunun. Çamur, boya, tebeşir, oyun hamurları, su ve kum yaratıcı oyun etkinliği oluşturur. Plastik hayvanlar ya da figürler hayali oyunlar için çok uygundur. Bu figürlerle kendini hayal dünyasına kaptırır, onların ağzından konuşur. Yine farklı şekillerdeki oyuncak çadırlar, yemek setleri, oyuncak yemekler, bebek setleri, elektrikli süpürge gibi oyuncaklar da hayali oyunlar için uygundur.3-4 yaş dönemi gibi okul öncesi olan bir dönemde hikaye anlatma, resim yapma, dramatizasyon gibi etkinlikler çocuğun yaratıcılığını geliştirir. Resim yapmak bu yaş çocuklarının hayal güçlerinin zenginleşmesine de yardımcı olur. Çocuklar resim yaparken ebeveyn olarak sınırlamalar koymamak ve sürekli nasıl yapması gerektiğini söylememek, yaratıcılıklarının gelişmesi için oldukça önemlidir.

3-6 yaş, çocuğunuzun arkadaşlarıyla oyun kurduğu bir dönemdir. Arkadaşlarıyla iletişim kurma biçimi de değişecektir. Karşılıklı konuşacak, gülecek veya sırasıyla canlandırma yapıp birbirlerini izleyeceklerdir. Kuklalar bunun için çok uygun araçlardır. 4 yaşında artık çocuğunuz dikkatini daha uzun süre yoğunlaştırabilir, iki elini de rahatlıkla kullanabilir, bilişsel becerileri gelişmiştir, kasları daha güçlüdür, oyun oynarken sırasını bekleme konusunda daha sabırlıdır. Yapılandırma oyunları, yemek pişirme gibi etkinlikler çocukta sınıflandırma, gruplandırma becerilerini geliştirir. İnşa setlerinin/oyun setlerinin parçalarını bir araya getirmek gibi çok basamaklı projeler çocukların sabır becerisini geliştirir. Sıra beklemesini gerektiren kart oyunları, el becerisi etkinlikleri, eşleştirme oyunları (sıraya koyma, sayma alıştırmaları için) uygun oyunlardır. Yapboz oyunları, iki resim arasındaki farkı/aynılıkları bulma, iki resim arasında ilişki kurma, 3 boyutlu şekilleri modelleyebilme aktiviteleri çocuğun ayrıca görsel dikkatini geliştiren etkinliklerden bazılarıdır.

Boncuklar, ipe dizme oyunu küçük parmak kaslarını çalıştırır ve çocuğunuzun yazma becerilerinin gelişimine dolaylı olarak katkı sağlar. Başka kültürlerle ilgili oyuncak bebekler hoşgörü kazanmasına yardımcı olur.

AKLINIZDA BULUNSUN!

• Her çocuğun gelişiminin farklı olduğunu unutmayın. Oyuncakların üzerinde hangi yaş aralığına uygun olduğu yazar. Seçiminizi buna göre yapın ama onu zaman zaman yaşından büyük oyuncaklarla da tanıştırın.
• Oyuncakçıya çocuğunuzla gidiyorsanız önceden anlaşma yapın. İstediği her oyuncağı almayacağınızı ona net bir şekilde anlatın. Bu kuralı yalnızca doğum günü gibi özel günlerde bozun. Çocuklar her konuda olduğu gibi oyuncak konusunda da sınırlara ihtiyaç duyarlar.
• Oyuncakların hepsini aynı anda çocuğunuzun kullanımına sunmayın. Bir başka deyişle ortalıkta çok oyuncak tutmayın. Böylece hem önündeki oyuncaklarla oynarken dikkati dağılmayacak, hem de eski bir oyuncağı bir süre sonra yeni gibi gelecektir.
• Yaşı ilerledikçe çocuğunuzu kuralları olan kutu oyunlarıyla tanıştırın. Özellikle takımlar halinde oynanan kutu oyunları çocuğunuzun paylaşma duygularını ve sosyal becerilerini geliştirir.
• Kitaplar ve yumuşak hayvanlar her yaş çocuğuna uygundur. Kitaplar ilk günden itibaren dil becerilerini geliştirir. Bebeklik döneminde tüylü olmamak koşuluyla yumuşak hayvanlar da güven duygularını besler. Yumuşak hayvanlar her yaştan çocuğun en iyi uyku arkadaşıdır.